Als GZ-psycholoog bij een Mentaal Gezondheidscentrum voert Tess van Hamond het eerste gesprek na doorverwijzing van de huisarts. Tijdens zo’n verkennend gesprek kijkt ze samen met de cliënt wat er aan de hand is, en wat iemand op dat moment nodig heeft. Dat vraagt om een heel andere aanpak die ze tot dan toe gewend is van een intakegesprek bij een expertisecentrum. “In plaats van dat ik aan het werk ga om de cliënt te begrijpen, gaat de cliënt aan het werk om zichzelf te begrijpen.”

Door Ilana Buijssen

Hoe vind je het om verkennende gesprekken te voeren?

“In het begin was het best even wennen. De insteek is echt anders dan een intakegesprek bij een expertisecentrum. Je hoeft veel minder in detail uit te vragen wat voor klachten iemand heeft. In plaats daarvan ga je de verschillende levensgebieden af en vorm je een globaal beeld van de klachten en hoe die met elkaar in verband staan, zodanig dat een cliënt zelf ook beter snapt wat er aan de hand is.

Veel vragen die ik bij een intakegesprek stel, laat ik tijdens een verkennend gesprek achterwege. Stel bijvoorbeeld dat iemand vertelt het moeilijk te vinden om van de drank af te blijven. Bij een intakegesprek ga je dan precies uitvragen hoeveel eenheden iemand per week drinkt. Bij een verkennend gesprek hoeft dat niet: je mag ervan uitgaan dat de cliënt jou zelf alles vertelt wat belangrijk is. Op basis daarvan ga je samen nadenken over waar iemand het beste mee geholpen is. In plaats van dat ik aan het werk ga om de cliënt te begrijpen, gaat de cliënt aan het werk om zichzelf te begrijpen.”

Wat voor skills vraagt dat van jou als professional?

“Het denken in termen van diagnoses laat je los. Het gaat vooral om waar de cliënt zelf mee komt. Dat vraagt een flexibele houding. De bedoeling is dat je gewoon met de cliënt meedenkt, zonder het gesprek al te veel een bepaalde kant op te sturen. Dat vind ik af en toe best een uitdaging, omdat ik voorheen heb geleerd alle klachten heel volledig uit te vragen en vervolgens te kijken welke evidence-based behandelingen daar het beste bij zouden passen.”

Wat levert die vrijere aanpak op?

“Ik merk aan mezelf dat ik er wat relaxter bijzit dan tijdens een intakegesprek. Omdat je geen compleet beeld hoeft te hebben van de klachten ontstaat er meer ruimte voor het verhaal van de cliënt. Daardoor kan ik meer aandacht hebben voor de persoon die tegenover me zit. Een ander voordeel is dat je achteraf geen uitgebreide rapportage hoeft te schrijven. Een paar regels is soms al voldoende. Dat scheelt heel wat administratieve rompslomp.

Soms leidt zo’n minder sturende aanpak ook tot verrassende uitkomsten. Laatst had ik een verkennend gesprek met een vrouw die eerder was gediagnosticeerd met een schizoaffectieve stoornis. In het verleden was ze meermaals opgenomen geweest, dus toen ze bij mij kwam schatte ik in dat ze weer een intensief behandeltraject in zou gaan vanwege de heftige problematiek die ook nu ze zich aanmeldde weer opspeelde. Maar uit het verkennend gesprek kwam naar voren dat ze vooral behoefte had aan een aantal steunende contacten. En geen lotgenotencontact, want ze wilde zich vooral omgeven met gezonde mensen. Dus uiteindelijk kwamen we tot de conclusie dat ze die steunende contacten zou aanvragen bij een andere organisatie, buiten de ggz. Daar kon ze al snel terecht, zonder eerst op een wachtlijst te moeten.

Wat deze ervaring laat zien, is dat je tijdens zo’n verkennend gesprek al heel veel kunt betekenen door puur en alleen te kijken naar wat iemand zelf aangeeft nodig te hebben. Soms kun je daarmee een hoop ellende voorkomen. Deze mevrouw was net verhuisd, waardoor de spanningen en klachten bij haar toenamen. Als ze een half jaar tot een jaar op een wachtlijst had gestaan, waren haar klachten waarschijnlijk zo erg geworden dat ze meteen in zorg was gekomen bij een expertisecentrum. Nu kwam ze binnen een week na het gesprek met de huisarts bij mij, en was ze meteen op de goede plek.”

Wat voor gevoel houd je over aan zo’n verkennend gesprek? Heb je alle informatie die je nodig hebt?

“Tot nu toe heb ik niet het idee dat ik niet genoeg weet. Dat is wel bijzonder, want je weet eigenlijk wel veel minder omdat je niet zo op de details ingaat. Maar je hoeft ook niet alles te weten te komen. Je weet dat er daarna – als dat nodig is – nog een intakegesprek komt bij een expertisecentrum waarbij de klachten verder worden uitgevraagd. Daardoor kan ik de vragen die ingaan op de details met een gerust hart achterwege laten.

Er is dan automatisch meer ruimte voor andere vragen. Vragen die ingaan op de veerkracht van de cliënt, bijvoorbeeld. Wat zijn je hobby’s? Waar word je nou blij van? Wie staan er allemaal om je heen? Wat kun je zelf doen om gelukkiger te voelen? Het vertrekpunt is de zelfredzaamheid van de cliënt. Vaak kom je er dan achter dat veel mensen met een klein steuntje in de rug ook al geholpen zijn.”

Interesse om aan de slag te gaan bij een Mentaal Gezondheidscentrum? Bekijk hier de vacatures voor meer informatie ->