Bij een behandeling in het Mentaal Gezondheidscentrum staan niet de klachten, maar de krachtbronnen van een cliënt centraal. Verpleegkundig specialist Jeske van der Velden vertelt hoe die behandelvisie uitpakt in de praktijk. “We vragen cliënten wat voor hen werkt, en hoe ze daar meer van kunnen doen. Dat is een heel andere benadering dan te kijken naar wat er minder goed gaat.”

Voorheen werkte je bij het expertisecentrum Jeugd. Hoe vind je de overstap naar het Mentaal Gezondheidscentrum?

“De overstap betekent voor mij een verandering van mindset. In de expertisecentra verwachten cliënten dat de professional de expert is, en dat die professional een oplossing aanreikt voor hun problemen. In Mentaal Gezondheidscentrum is mijn rol veel bescheidener. In principe is de cliënt de expert. Mijn taak als behandelaar is om cliënten aan het denken te zetten.

We vragen cliënten in die rol van expert met name naar zijn of haar sterktes en hulpbronnen. Dat is anders dan wat we vanuit het medisch model gewend zijn te doen. We gaan er doorgaans vanuit dat een klacht een uiting is van een bepaalde stoornis. De juiste diagnose en behandeling leidt volgens dat medisch model dan tot een reductie van de symptomen. Maar in de praktijk is dat vaak lang niet het hele verhaal. Sterker nog, die continue focus op de klachten kan juist verlammen omdat het mensen heel bewust maakt van alle beperkingen die er zijn. Daarom spreken we binnen een Mentaal Gezondheidscentrum vooral de sterktes en krachtbronnen aan. We vragen cliënten wat voor hen werkt, en hoe ze daar meer van kunnen doen. Dat is een heel andere benadering dan te kijken naar wat er minder goed gaat.”

Wat betekent die benadering voor het contact dat je hebt met cliënten?

“Het wordt meer een gesprek van mens tot mens. Ik ben niet zo’n fan van formele procedures, dus ik vind het fijn om meer verbinding te voelen. En omdat het niet per se nodig is eerst allerlei diagnostische onderzoeken te doen, kom je samen al heel snel tot de kern van waar iemand mee aan de slag wil.

Dat wil overigens niet zeggen dat diagnostische kennis en kunde niet meer van belang is. Dat is een veelgehoord kritiekpunt op de werkwijze binnen het Mentale Gezondheidscentrum. Maar die kennis is wel degelijk van belang. Als een diagnostisch onderzoek meerwaarde heeft, zetten we dat gewoon in. Bijvoorbeeld als een cliënt graag wil weten of er daadwerkelijk sprake is van autisme. Het is dus ook aan de cliënt om te bepalen of een diagnose van belang is.”

Dat lijkt me voor cliënten ook wennen. Ineens vertelt de behandelaar niet meer wat ze anders moeten doen om van hun klachten af te komen.

“Dat klopt. Veel cliënten zijn net als behandelaren toch gewend aan dat medisch model en verwachten dat wij ze vertellen wat ze anders moeten doen. Maar in mijn ervaring komen cliënten er vaak al snel achter hoeveel deuren er voor ze opengaan als ze zelf de rol van

expert op zich nemen. De kracht van die nieuwe rolverdeling is ook dat cliënten verbetering uiteindelijk eerder toeschrijven aan de eigen regie en veerkracht dan aan de invloed van de behandelaar.

Bovendien kunnen we als behandelaren veel pragmatischer te werk gaan door af te stappen van het medisch model. We kijken als team simpelweg naar wat voor vragen er binnenkomen en hoe wij daar met onze diverse club deskundigen flexibel op kunnen inspelen. Laatst meldde bijvoorbeeld een cliënt zich bij ons aan die heel graag schematherapie wilde, maar die ook zijn hele leven al dacht ADHD te hebben en dat wilde laten onderzoeken. Omdat we binnen het Mentale Gezondheidscentrum zowel generalistische als specialistische kennis in huis hebben, konden we direct aan die twee verschillende hulpvragen beantwoorden. Bij de klinisch psycholoog kon de cliënt aan de slag met schematherapie, en ik nam het diagnostisch onderzoek naar ADHD voor mijn rekening. Eigenlijk stellen we een soort persoonlijk behandelpakket samen op basis van de hulpvraag. Dat is heel anders dan de standaard zorgpaden binnen de expertisecentra.

De oplossing hoeft overigens lang niet altijd binnen de ggz te liggen. Met de Mentale Gezondheidscentra zijn we druk bezig een samenwerking op te bouwen met het sociale domein, onder andere met het sociaal wijkteam, MEE en Fameus. Zo kunnen we ook buiten de ggz kijken of we de cliënt iets te bieden hebben en tegelijkertijd meer naar de leefomgeving van de cliënt toe bewegen. Door de lijntjes kort te houden kun je ook forsere klachten soms heel laagdrempelig behandelen.”

Hoe vind jij het als behandelaar om met de oplossingsgerichte benadering te werken?

“We weten uit onderzoek dat de positieve, oplossingsgerichte benadering niet alleen bij cliënten tot betere resultaten leidt, maar dat het ook de mentale gezondheid van de behandelaar ten goede komt. Zij hebben minder last van burn-out klachten, depressieve klachten en secundaire traumatisering.

Dat merk ik ook bij mezelf. Het voelt lichter. Voorheen vroeg ik me wel eens af hoe ik nog perspectief kon bieden als een cliënt me uitgebreid vertelde wat een ontzettende rotweek het was geweest. Nu begin ik met de vraag wat er de afgelopen week beter ging. ‘Hoe kun je daar meer van doen?’ vraag ik dan. ‘En waar wil je naartoe?’ Samen kijken we dan naar het allerkleinste stapje in die richting. Je stelt hele andere vragen die maken dat al die heftige verhalen wat minder hard binnenkomen, en ik me als behandelaar wat minder verantwoordelijk voel. Ik hoef niet met een oplossing te komen, maar ik loop met de cliënt mee en bied ondersteuning waar dat nodig is.”

Interesse om aan de slag te gaan bij een Mentaal Gezondheidscentrum? Bekijk hier de vacatures voor meer informatie.